Coong... coong... coong...
Tiếng chuông ngân vang khắp bầu trời cổ thành Trường An, dưới trời xanh mây trắng, những cung điện nguy nga, tường thành gạch xám, đỉnh vàng của lầu chuông, lan can chạm trổ, tranh vẽ sặc sỡ giao hòa với nhau, như đang tái hiện lại thời kỳ Hán mạnh Đường thịnh của ngàn năm trước. Chỉ có điều, phong nhã trăm đời, phồn hoa ngàn năm đã tan biến trong không gian vô tận, chỉ còn lại những di tích cho hậu thế viếng thăm, suy ngẫm về sự thịnh suy.
Ra khỏi cổng thành cũ, tầm mắt nhìn ra, cảnh sắc của cổ thành đã sớm thoát khỏi sự trói buộc của tường thành bỗng chốc thay đổi. Ngước lên nhìn xuống, là tháp tín hiệu cao chọc trời, là những chuyến bay lướt giữa tầng mây; nhìn ra xa, là những tòa nhà cao tầng san sát, những cây cầu cạn chằng chịt, mạng lưới đường cao tốc xe cộ như nước chảy; lắng tai nghe, lại chẳng thấy tiếng sênh ca trống vàng trong lòng, chỉ còn lại tiếng xe cộ ồn ào.
Tại cầu vượt Quan Sảnh, trong một chiếc xe thương vụ đang lao nhanh, một người đàn ông mặc cảnh phục ngồi ở ghế phụ bị ánh sáng phản chiếu từ bức tường kính của một tòa nhà cao tầng xa xa làm chói mắt. Anh ta bất giác thu lại ánh mắt, từ từ kéo cửa sổ xe lên, lúc cửa sổ đóng lại, anh ta nghe thấy tiếng than thở từ hàng ghế sau:
"Chuông sớm trống chiều chẳng đến tai, trăng sáng mây côi mãi treo tình... Mới đó mà đã mấy chục năm rồi. Sự nặng nề của thành phố này khiến tôi có chút không thể chấp nhận được khu công nghệ cao."
Người nói là một phụ nữ trung niên, mặc thường phục, bộ vest bình thường đúng chuẩn mực cho thấy sự cứng nhắc và giáo điều của một công chức. Tuy nhiên, có vẻ như là người từ cấp trên đến, người đàn ông mặc cảnh phục ở ghế trước quay đầu lại cười nói: "Tiếng địa phương của chúng tôi còn hình tượng hơn, gọi là 'Trường An có tòa lầu Chuông Trống, nửa thân cắm tít tận trời xanh'... Giáo sư Tôn, nếu ngài có rảnh, tôi sẽ đưa ngài đến lầu Chuông Trống xem thử, sau khi tu sửa cũng khá đẹp, chỉ là hơi đông người."
"Bị Lương Tỉnh trưởng của các anh điểm tướng đến đây, tôi đâu dám giả công tư, hơn nữa đây cũng là quê cũ của tôi, quá quen thuộc rồi, ngược lại chẳng có cảm giác gì đặc biệt." Người phụ nữ trung niên này cười nói.
Ngồi bên cạnh bà là một người đàn ông trung niên, mặt chữ điền, đôi má to và đôi môi dày đặc trưng của đàn ông Tây Bắc. Ông ta dường như đang cố nhịn cơn thèm thuốc, tay thò vào túi, do dự một lúc lại nhìn sang người phụ nữ bên cạnh, rồi lại thôi.
Người mặc cảnh phục này là Phó Cục trưởng Nhậm Triệu Văn của thành phố Trường An, sáng sớm đã nhận nhiệm vụ tiếp đón này từ sở tỉnh, phải đi cùng Tổng đội trưởng Trị an Từ Hữu Chính để quan sát các điểm phòng chống an ninh trật tự của toàn thành phố, chính là người ngồi ở hàng ghế sau. Nhưng kỳ lạ là, lại có thêm một bà Tôn không rõ lai lịch, từ lúc lên xe đến giờ, ngay cả giới thiệu cũng không có, điều này khiến Phó Cục trưởng Nhậm trong lòng không khỏi thắc mắc.
Khi xe sắp ra khỏi cầu cạn, bà Tôn tò mò hỏi: "Tổng đội trưởng Từ à, hệ thống giám sát Thiên Võng ở Trường An chắc đã phủ sóng trên tám mươi phần trăm rồi chứ?"
"Miễn cưỡng đạt được con số đó, nếu không tính các khu ổ chuột và khu phố cổ." Tổng đội trưởng Từ ngồi bên cạnh trả lời.
"Hiệu quả thế nào?" Bà Tôn hỏi.
So với trước đây, tỷ lệ phá án bằng kỹ thuật trinh sát video tăng khoảng ba mươi phần trăm, tỷ lệ xảy ra các vụ 'cướp giật' trên đường giảm hai mươi phần trăm. Hiệu quả vẫn rõ rệt, nhưng dù sao cũng là thành phố du lịch, mỗi khi lượng khách tăng vọt, tỷ lệ phạm tội cũng tăng theo, lực lượng cảnh sát lúc nào cũng không đủ. Tổng đội trưởng Từ thở dài. Mỗi lần báo cáo lên cấp trên, ông ấy đều có chung một biểu cảm: một tiếng thở dài, một cái nhíu mày. Căn bệnh nghề nghiệp nhiều năm làm công an đã hiện rõ trên mặt ông, nếp nhăn trên trán hằn sâu thành hình chữ xuyên.
Phó Cục trưởng Nhậm ở ghế trước tò mò, khách của sở tỉnh, không thể nào lại quan tâm đến những vụ án nhỏ về an ninh trật tự như vậy chứ? Anh ta lên tiếng hỏi: "Tổng đội trưởng Từ, rốt cuộc là có chuyện gì vậy, có vụ án lớn à?"
"Ha ha, lần này ngược lại, anh nghĩ nhỏ đi." Tổng đội trưởng Từ Hữu Chính cười khẩy.
"Hửm, hướng dẫn viên du lịch chui? Chặt chém khách rồi à?" Phó Cục trưởng Nhậm tò mò hỏi, Trường An thường xuyên xảy ra chuyện này, những hướng dẫn viên du lịch chui đó không biết đã chặt chém vị tai to mặt lớn nào, sau đó không bị cộng đồng mạng lên án thì cũng bị cấp trên hỏi thăm, chuyện nhỏ cũng có thể làm ầm ĩ cả thành phố.
Tổng đội trưởng Từ lắc đầu: "Sai, nhỏ hơn nữa."
"Còn nhỏ hơn? Không lẽ có vị khách nước ngoài nào bị móc túi đồ quý giá à?" Phó Cục trưởng Nhậm nói, chuyện này rất có khả năng, những tên trộm vặt đó không phân biệt người trong người ngoài, gặp là trộm.
"Gần như vậy, nhưng còn nhỏ hơn một chút... công tác chống móc túi." Từ Hữu Chính nói.
Phó Cục trưởng Nhậm ở phía trước rõ ràng "ờ" một tiếng, bị từ này làm nghẹn họng, dường như đã chạm đến nỗi niềm khó nói của anh ta. Anh ta khó hiểu quay đầu nhìn người phụ nữ đã gần năm mươi tuổi này một cái, hoàn toàn không tin, khác biệt quá lớn so với ấn tượng về người làm công tác chống móc túi.
"Chính thức giới thiệu một chút, tôi họ Tôn, tên Thiều Sương, chuyên ngành nghiên cứu an ninh công cộng, lần này là nhận lời mời của Lương Tỉnh trưởng các anh, đến hội chẩn căn bệnh kinh niên về an ninh trật tự của Trường An. Tôi là người của học viện, giữa chúng ta đừng có thành kiến môn hộ, tổ chức cũng không phải là không tin tưởng vào công việc của các anh, mà là cảm thấy nên tiến thêm một bước nữa... Tổng đội trưởng Từ, Phó Cục trưởng Nhậm, hai vị không đến nỗi đề phòng một người phụ nữ như tôi chứ?" Bà Tôn Thiều Sương này cười nói.
Hai người còn lại cười, không cảm nhận được ý nghĩa trong nụ cười đó, Từ Hữu Chính cười nói: "Sao có thể chứ, nếu có biện pháp hay, chúng tôi cầu còn không được ấy chứ. Từ 'bệnh kinh niên' ngài vừa dùng rất hay. Tôi muốn chuyển khỏi vị trí này không phải một hai ngày rồi, thực sự là không ai muốn đến."
"Đại đạo thì dễ bắt, tiểu tặc thì khó phòng, toàn thành phố có hơn tám triệu dân thường trú, hơn hai triệu dân lưu động, mùa du lịch cao điểm, lượng khách trung bình mỗi ngày có thể lên đến hơn hai mươi vạn, lại nằm ở trung tâm giao thông Tây Bắc, kinh tế các thành phố lân cận lại phát triển không đồng đều, bọn trộm cắp từ các thành phố thậm chí các tỉnh lân cận đều đổ về đây. Ở đây lại không giống như các vùng ven biển kinh tế phát triển có nhiều việc làm, phần lớn người lao động, làm một thời gian cũng thành trộm cắp." Phó Cục trưởng Nhậm nhăn mặt nói, rõ ràng là nói giảm nói tránh, nể mặt Tổng đội trưởng Trị an Từ Hữu Chính.
"Vết sẹo cũ rồi, không sợ ngài chê cười, trên mạng tìm kiếm, mấy cái danh lam thắng cảnh cũng không nổi tiếng bằng bọn trộm ở đây, cổ thành thiên vận, bị cư dân mạng đổi thành thành phố trộm rồi. Tình hình thôn trộm cũng thực sự tồn tại, giống như tình hình của một số nơi có thôn buôn ma túy, thôn lừa đảo, thôn làm hàng giả, kinh tế phát triển không đồng đều, kênh việc làm hạn hẹp, quá trình đô thị hóa quá nhanh, các nguyên nhân khách quan gây ra tỷ lệ tội phạm tăng cao cũng đủ loại, nhưng về mặt chủ quan, chúng tôi thực sự không lười biếng, mỗi năm xử lý hơn bốn vạn vụ án móc túi, trung bình mỗi ngày hơn một trăm vụ, nhưng vẫn không ăn thua." Từ Hữu Chính than thở.
"Nút thắt chính nằm ở đâu? Theo ngài thấy..." Tôn Thiều Sương lịch sự, cẩn thận hỏi.
Là giọng điệu thỉnh giáo, Từ Hữu Chính nói: "Tỷ lệ tái phạm quá cao, phần lớn đều là lỗi nhỏ không ngừng, án lớn không phạm, mục tiêu tài sản chủ yếu là ví tiền, điện thoại của du khách, phần lớn đều không đủ tiêu chuẩn khởi tố, nhiều nhất là tạm giữ vài ngày, ra ngoài lại tiếp tục. Có những tên trộm già còn có 'thâm niên' hơn cả tôi, hơn nữa băng nhóm của chúng, người mới trưởng thành rất nhanh, ngài có thể tưởng tượng ra nguyên nhân không?"
"Là gì vậy?" Tôn Thiều Sương tò mò.
"Liên quan đến việc chúng ta trấn áp, ngài nghĩ xem, vốn dĩ là những tên trộm vặt hoạt động đơn lẻ, một khi bị tạm giữ, hoặc giam giữ, chẳng khác nào cho chúng một cơ hội giao lưu kỹ thuật, lan truyền quá nhanh. Các đội chống móc túi của chúng tôi đã tổng kết được hàng chục thủ đoạn móc túi, các đối tượng nghi vấn bị theo dõi chặt chẽ cũng có hàng chục... Dù vậy, chúng tôi vẫn không theo kịp tốc độ đổi mới thủ đoạn của chúng, mỗi tháng đều có thủ đoạn mới xuất hiện." Từ Hữu Chính nói.
Nghiêm trọng đến vậy sao, Tôn Thiều Sương nhíu mày lẩm bẩm một câu: "Ồ, tôi nhớ ra rồi, trong báo cáo của tổng đội các anh gửi cho sở tỉnh, có đề cập đến việc các băng nhóm có tổ chức gây án, khác với định nghĩa băng nhóm trước đây là thành viên của chúng được kết hợp ngẫu nhiên... Đây là một tín hiệu rất nguy hiểm, nếu các băng nhóm cũng có thể kết hợp ngẫu nhiên, điều đó có nghĩa là có xu hướng tổ chức hóa, chuyên nghiệp hóa thậm chí là tội phạm chuyên nghiệp. Điều này có sự khác biệt về bản chất so với tội phạm cá nhân, các băng nhóm nhỏ riêng lẻ."
"Cái này... thật sự không phải là nói quá đâu."
Từ Hữu Chính nhìn thẳng vào Tôn Thiều Sương, do dự một giây, rồi vẫn nói thẳng, ông ta khoa tay múa chân: "Thủ đoạn gây án không cố định, móc, rạch, dùng nhíp, kẹp, moi, túm, giật, v.v., cách thức trộm cắp biến hóa khôn lường; phương thức giao tiếp không cố định, có thể là ánh mắt, có thể là cử chỉ, cũng có thể là tiếng lóng giang hồ; kênh tiêu thụ tang vật ẩn giấu, mạng lưới tội phạm phức tạp được hình thành từ các mối quan hệ huyết thống, cộng thêm lượng khách du lịch cao điểm thường xuyên xuất hiện ở đây, một đợt cao điểm là hàng chục vạn du khách, hơn nữa nhiều du khách bị mất tài sản còn không báo án, căn bản không thể tìm ra quy luật hoạt động của những tên trộm vặt này... Hoặc căn bản không cần tìm quy luật, cứ lên bừa một chiếc xe buýt, đến bừa một điểm tham quan, đều có trộm xuất hiện."
Tôn Thiều Sương ngẩn người, miệng dần dần không khép lại được, dường như không ngờ rằng tình hình lại nghiêm trọng đến mức này. Phó Cục trưởng Nhậm Triệu Văn ở ghế trước quay đầu lại bổ sung: "Giáo sư Tôn, thật sự không phải nói quá đâu, vợ tôi một năm đổi ba cái điện thoại, toàn là đi mua sắm bị trộm, tôi dù sao cũng là người của cục công an, chẳng phải cũng bó tay sao."
Phụt một tiếng, người lái xe bật cười, anh ta vội ngậm miệng lại. Chuyện rất buồn cười này lại khiến ba người không thể cười nổi. Một lúc lâu sau, Tôn Thiều Sương mới tỉnh lại sau cơn sốc, bà lẩm bẩm: "Ồ... chẳng trách người bạn học cũ Tỉnh trưởng của tôi lại mở rộng cửa cho sinh viên tốt nghiệp trường chúng tôi như vậy, là đang đẩy vấn đề khó cho tôi đây mà."
Là bạn học cũ của Tỉnh trưởng Lương, Phó Cục trưởng Nhậm trong lòng lo lắng, bất giác ngồi thẳng lưng. Tổng đội trưởng Từ lại nói: "Chúng tôi đã tìm kiếm giải pháp trong nhiều năm, giao lưu với các tỉnh cũng không ít, nhưng một số hành vi phạm tội có đặc điểm vùng miền rất rõ rệt, ví dụ như trộm ở miền Nam và miền Bắc không giống nhau. Chúng tôi đã từng thử áp dụng kinh nghiệm của các đơn vị anh em ở các tỉnh thành như Quảng Châu, Thâm Quyến, sử dụng một số đặc tình, lấy trộm trị trộm, cố gắng tìm hiểu mạch lạc của các băng nhóm trộm cắp lớn nhỏ ở Trường An, kết quả rất không lý tưởng."
Đặc tình... viết tắt của tình huống đặc biệt, ý chỉ trong tình huống đặc biệt sử dụng những người có hành vi vi phạm pháp luật nhẹ để tố giác, vạch trần manh mối và đối tượng phạm tội. Trong hệ thống thực thi pháp luật, đây là một từ nhạy cảm, miệng thì ai cũng biết "đặc tình" có thật, nhưng trên giấy tờ thì không bao giờ có hai chữ này. Tôn Thiều Sương đối với điều này không lấy làm lạ, hỏi thẳng: "Vậy vấn đề nằm ở đâu?"
"Dân Tây Bắc tính tình ngang tàng, đừng nói tạm giữ vài ngày, anh có phán một hai năm họ cũng chẳng quan tâm, chút tội danh đó không giữ được họ. Đừng nói trộm đồ, chỉ riêng bọn trộm bản địa ở đây, anh có dí súng vào đầu, nó vẫn chửi bới om sòm, nói cảnh sát cắt đường tài lộc của nó, đòi sống mái với cảnh sát đến cùng." Từ Hữu Chính cười khổ, dân không sợ pháp luật, làm sao dùng pháp luật để trị? Chỉ có người trong cuộc mới biết câu này không phải là nói suông.
Tôn Thiều Sương cũng đồng cảm với câu nói này, quá trình đô thị hóa càng nhanh, khoảng cách giàu nghèo càng lớn, sự hung hãn trong dân gian càng tăng, môi trường thực thi pháp luật càng tệ, phản ánh trong công tác cảnh vụ chính là cảnh sát ngày càng khó làm. Chủ đề tiếp theo trở nên nặng nề, Phó Cục trưởng Nhậm và Tổng đội trưởng Từ lần lượt giới thiệu, toàn thành phố có chín đội chống móc túi, hơn một nửa là phụ cảnh, ngay cả đãi ngộ chính thức cũng không được, làm sao có thể yêu cầu người ta trung thành và cống hiến? Bắt rồi thả, thả rồi bắt, trộm không phiền, cảnh sát cũng phiền. Thậm chí, đã xảy ra vài lần băng nhóm trộm trả thù gia đình phụ cảnh, tuy đã xử lý theo pháp luật, nhưng bóng ma chắc chắn vẫn còn đó, đủ loại sự việc khiến lòng người ngày càng dao động, người ngoài không muốn vào, người trong thì tìm mọi cách để chuyển đi, còn những người thực sự không chuyển đi được, chỉ có thể sống qua ngày.
Ngược lại, các băng nhóm tội phạm thì khác, yêu cầu về mức độ văn minh trong thực thi pháp luật ngày càng nghiêm ngặt, độ khó trong việc nhận tội ngày càng lớn, thường là bắt được trộm nhưng không bắt được tang vật, bắt được người về cũng chỉ là công cốc. Trừ khi là bắt quả tang cả người lẫn tang vật. Nhưng cho dù bắt quả tang cả người lẫn tang vật, một cái ví, một cái điện thoại có thể phán tội nặng đến đâu? Ra tù chỉ càng làm tới.
Thế là đạo tiêu ma trưởng, hình thành nên cục diện khó chữa như hiện nay, hơn nữa lại là loại tội phạm có mức án nhẹ nhất trong tất cả các loại tội phạm đã làm khó các vị quan lớn trong ngành cảnh sát: kẻ trộm.
Xe chạy xuống đường chính Phưởng Chức, đi qua Cục Công an quận, rẽ vào đường Phưởng Nhất, xa xa có thể thấy bức tường gạch có lưới điện, nơi có vẻ hơi tồi tàn đó là trại tạm giam đặt tại thôn Thủy Câu. Nghe nói đó là trại tạm giam lớn nhất toàn thành phố, tập trung đủ loại trộm cắp quen mặt trên đường phố Trường An, trong giới nghi phạm móc túi có tên gọi là "Sở tu nghiệp", ý chỉ đã từng vào đây, kiến thức và kỹ nghệ mới có thể tiến bộ vượt bậc.
Đây cũng là điểm dừng chân đầu tiên trong chuyến đi Trường An của Tôn Thiều Sương, từ sở tỉnh cao nhất đến trại tạm giam cấp thấp nhất, từ cảnh sắc cổ thành phong nhã trăm đời, một mạch nhìn thấy những nơi dơ bẩn chứa chấp tội phạm trong góc tối, bà không thể nói rõ trong lòng mình là cảm xúc gì.